Mardin Kapı Şen Olur Türküsü Üzerine Bir Not
Diyarbakır’da surların önünde durup şehre şöyle bir uzaktan baktığınızda, taşların sadece duvar olmadığını anlarsınız; yön gösterirler, hikâye anlatırlar. “Mardin Kapı” da bu hikâyelerden biridir. Diyarbakır Kalesi’nin Mardin’e bakan cephesinde yer alan bu kapı, adını yüzünü döndüğü şehirden alır. Yani türküde geçen “Mardin Kapı”, aslında Mardin’in içinde değil, Diyarbakır’ın surlarında, iki kadim şehrin birbirine baktığı o eski yolun üzerinde durur.
İşin güzel tarafı şu ki, bu bakış tek taraflı değildir. Mardin’e gittiğinizde benzer bir hissi orada da yaşarsınız. Mardin Kalesi’nin Diyarbakır yönüne açılan kısmına “Diyarbakır Kapı” denir. Sanki iki şehir birbirine isimleriyle seslenir gibidir. Biri diğerine bakar, diğeri ötekine… Arada kilometreler olsa da, bu kapılar sayesinde aynı cümlenin içinde buluşurlar. Belki de bu yüzden, bu coğrafyada yönler bile sadece yön değildir; biraz hatıra, biraz da özlemdir.
“Mardin Kapı Şen Olur” türküsüne gelince… Çoğu kişi adından dolayı onu Mardin’e yakıştırır ama türkü Diyarbakır’a aittir. Kaynağı anonimdir; yani belli bir şairi ya da bestecisi yoktur. Halkın içinden doğmuş, dilden dile dolaşarak bugüne gelmiştir. Asıl yaygınlığını ise TRT repertuvarına girmesi ve özellikle halaylarda, düğünlerde sıkça söylenmesiyle kazanmıştır. Zamanla pek çok sanatçı tarafından seslendirilmiş, her yorumda biraz daha geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Ama ne olursa olsun, içinde hep o kapının önündeki kalabalığın sesi, o eski şehrin hareketi vardır.
Mardin kapı şen olur
Dibi değirmen olur
Buralarda yâr seven
Mutlaka verem olur.
Dağ Kapı'nın taşları
Armudun ağaçları
Ben bugün yâri gördüm
Kıvır kıvır saçları
Urfa Kapı bağlıdır
Yârîm Koçdağlıdır
Ben yârime kıyamam
Yârim ufak çağlıdır.
